گیاهان دارویی

خواص برنج

آشنایی با خواص برنج

مشخصات برنج

برنج گیاهی یکساله، علفی و مختص مناطق گرم و پر آب است. اصطلاحاً می‌گویند که محل رویش برنج باید «سر در آتش و پا در آب» باشد. بلندی ساقه برنج به حدود ۱ الی ۱٫۴ متر رسیده و برگ‌های آن هم دراز و باریک، نوک‌تیز با گل‌هایی مانند سنبلک‌های دم‌کوتاه است که در اطراف حور گل‌دهنده گیاه می‌روید. میوه آن هم خوشه‌ای شکل و تشکیل شده از سنبلک‌ها است در انتهای ساقه.

در برخی انواع برنج،خوشه دارای ریشک و در برخی دیگر بدون ریشک است. هر سنبلک دارای سه گل است که گل واقع در راس، کامل و بارور و دو گل دیگر عقیم هستند. به میوه برنج که درون آن یک دانه برنج قرار می‌گیرد، «شلتوک» می‌گویند.

برنج گیاهی است برخاسته از آسیا که از قدیم‌الایام در بسیاری از مناطق دنیا مانند چین، هندوچین، هندوستان، ژاپن، و سپس اندونزی، جاوه، سیلان، برزیل، آمریکا، مصر، ماداگاسکار، جنوب اروپا و حتی در جنوب شوروی سابق و مناطق گرمی چون سرزمین کوبان کشت می‌شود. همچنین در ایران انواع برنج را در مناطق شمالی، در جنوب خوزستان و نواحی گرمسیری فارس و اصفهان کشت می‌کنند.

به طور کلی دو نوع برنج از لحاظ شکل و شمایل ظاهری موجود است. یکی نوع هندی است که دارای دانه درازو باریک و بسیار مرغوب است و اکثر برنج‌های مرغوب صدری ایران از این نوع است. نوع دیگر آن نوع ژاپنی است با دانه‌های گرد و ریز. این نوع برنج در ایران معروف است به برنج گرده.

همچنین ۴ گونه اصلی برنج از دیدگاه تطابق با شرایط اقیلی رویش موجود است.

  1. Riz Cultive که به آب زیاد احتیاج داشته و در زمین‌های جلگه‌ای آبگیر کشت می‌شود.
  2. Riz Glutant که برنجی است چسبنده و در مناطق پر آب کشت می‌شود.

ژاپنی‌ها معمولاً به این دو نوع برنجی که نیازمند آب زیاد است علاقه دارند.

  1. Riz Flottant یا Oryza Fluitans که برنج مواج نامیده شده و آن برنجی است که اغلب به شکل شناور در آب می‌روید. در مناطق تایند و مناطقی که سیلاب زمین‌های گود را فرا می‌گیرد کشت می‌شود. این نوع برنج پس از رشد بوته‌ها ارتفاعش در برخی مناطق عمیق آب به چند متر رسیده و نهال برنج به صورت شناور در آب رشد می‌کند.
  2. Oryza Montana Riz de montagne که در زمین‌های بلند آب و با ارتفاع زیاد و نسبتاً کم‌آب و خشک کشت می‌شود.

دانه شلتوک دارای چند قسمت است. بیرونی‌ترین قسمت آن پوست برنج بوده که در هنگام کوبیدن برنج، آن را از شلتوک جدا می‌کنند. پس از آن یک غشای قهوه‌ای‌رنگ قرار داشته که حاوی بخش عمده مواد معدنی و ویتامین‌های برنج است. این قسمت در زبان انگلیسی «تیکی‌تیکی» نامیده می‌شود. در داخلی‌ترین بخش هم مغز سفید برنج قرار دارد که سرشار از نشاسته است. این قسمت از برنج پس از جدا کردن غشای تیکی‌تیکی و سفید کردن برنج، در بازار عرضه و فروخته می‌شود.

روش تکثیر برنج توسط کشت شلتوک و در اوایل بهار در خزانه صورت می‌گیرد و هنگامی که گیاه به صورت چندبرگ درآمد، آن را در مزارعی که غرقاب شده، می‌کارند. برنج‌هایی که زودرس هستند طی ۷۰ الی ۹۰ روز و انواع دیررس آن پس از ۱۲۰ الی ۱۵۰ روز و در اوایل بهار می‌رسند.

 

خواص برنج

کاربرد و خواص برنج

چیزی که امروزه مسلم است، از دست رفتن مقادیر قابل ملاحظه‌ای از ویتامین‌ها و نیز خواص ضد التهاب عصبی (آنتی نوری‌تیک) برنج در هنگام جداسازی پوست و سفید کردن برنج است. دلیل این امر را باید در وجود این مواد در پوست و غشای قهوه‌ای‌رنگ برنج جست. همچنین بر اساس بررسی‌های انجام شده، برنج تازه ویتامین‌های بیشتری نسبت به برنج کهنه دارد (کوندو- اوکامار)، به عبارت دیگر هر چه مدت زمان ماندن برنج در انبار بیشتر باشد، میزان ویامین‌های موجود در دانه سفید کاهش می‌یابد.

دانه برنج دارای خاصیت آرام کردن تحریکات Euphorbia احشا و اندرونی معده است. به همین دلیل در کشورهایی مانند چین برای خنثی کردن سم نوعی از سفره‌ماهی‌ها به نام Piluifera از ضمادی استفاده می‌کنند تهیه شده از مخلوط آرد برنج و نوعی گیاه به نام فرفیون که نرم و ساییده شده است.

خواص بسیار مفیدی در استینگ ری است (ویدال). مالت برنج یا دانه‌های جوان زده آن به طور کلی بسیار تونیک بوده و برای تقویت بدن مفید است. از آن برای تقویت معده استفاده می‌شود (روا، هاو و دیگران). آب برنج کننده و ادرارآور بوده و سبب تسکین ترشحات زیاد اسهال و اسهال خونی می‌شود. همچنین برای درمان ورم‌های روده‌ای، خونریزی بینی، شست‌وشوی زخم‌های بد و استفراغ‌های خونی بسیار مفید است (استوارت- کروست و پتلو). از دم‌کرده کلش و کاه نوع خاصی از برنج به منظور مصرف دارویی ضد اسهال خونی و رماتیسم (هو) و نیز نقرس (ویدال) استفاده می‌گردد. بسیار مفید است اگر از ساقه‌های برنج چسبناک و خاکستر کاه برای ریختن روی زخم‌ها به منظور التیام آنها استفاده شده، و نیز اگر آن را در آب مخلوط کنید، مایعی که بدست می‌آید برای رفع عط و درمان بواسیر نافع است (هاو). در هنگام کم‌ترشحی ادرار، از جوشانده ریشه‌ها و ساقه‌های زیرزمینی برنج استفاده می‌شود (گررو). می‌توان از آرد برنج به منظور استفاده در ضمادهای نرم‌کننده بهره برد (فوکود) و از کمپرس آن هم برای کاهش تب استفاده می‌شود (پتلو). همچنین تیکی‌تیکی مهمترین بخش برنج بوده و برای درمان بیماری بربری (که ناشی از کمبود ویتامین B1 است) کاربرد دارد.

برنج منبع غنی نشاسته است و قاعدتاً باید یکی از غلات مناسب نان باشد اما به دلیل میزان بسیار کم گلوتن در آن، به اندازه گنرم چسبندگی نداشته و در تهیه نان معمولی کاربرد ندارد. البته از آن در شیرینی‌پزی و تهیه نان‌های شیرینی کوچک استفاده می‌شود.

آرد برنج به لحاظ مواد از ته و ماده‌های چرب، نسبت به آرد گندم ضعیف‌تر است. همچنین در کشورهای شرقی مانند ژاپن، از برنج نوعی نوشیدنی الکلی به نام ساکه تهیه می‌کنند که میزان سمی بودن آن از الکل گندم و چاودار کمتر است زیرا در هنگام تخمیر نشاسته برنج، الکل آمیلیک تولید نمی‌شود.

عده‌ای از حکیمان طب سنتی، برنج را کمی گرم و عده‌ای دیگر آن را از نظر برودت و حرارت کمی سرد دانسته و برخی دیگر آن را معتدل می‌دانند. به هر حال در این مورد اتفاق نظری وجود ندارد اما همگی آن را به لحاظ تری و خشکی، خشک می‌دانند.

درباره خواص برنج نیز نظرات گوناگونی وجود داشته به طوری معتقدند برنج آبکش که آب آن گرفته و نرم شده باشد کمی سرد بوده و آب جداشده از آن کمی گرم است. اما در صورتی که به صورت کته تهیه شود (و آب آن جدا نشود) گرم خواهد بود.

از خاصیت‌های ذکر شده برنج خواب‌آور بودن آن و این است که خوابی خوب و نیکو می‌آورد. رفع‌کننده تشنگی و مسکن اسهال صفراوی است. افزاینده تولید اسپرم و چاق کننده بوده و مناسب درمان درد و زخم روده‌ها، شکم روش، اختناق رحم، اسهال خونی، امراض کلیوی و مثانه است. برنج جلادهنده رنگ صورت بوده و خوردن آن با شیر و شکر بسیار تقویت‌کننده است و می‌تواند باعث افزایش نیروی جنسی شده و افزایش‌دهنده تولید اسپرم خواهد بود. همچنین مصرف آن با سماق و دوغ تازه از بین برنده عطش و آرام‌کننده اسهال صفراوی، دل به هم خوردگی و آشفتگی است.

مصرف برنج درخشان‌کننده رنگ چهره است و سبب ایجاد اخلاط صالح شده و مناسب برای کسانی که دچار ابتلا به سل هستند و تب عفونی ندارند (مخصوصاً اگر آن را با شیر الاغ بپزند). دلیل این امر هم این است که گوشت نو آورده و زخم را پاک می‌گرداند. برای درمان دل درد، زخم روده و اسهال، مصرف حریره یا فرنی آرد برنجی که با پیه کلیه بز تهیه شده باشد توصیه شده است.

همچنین گفته شده است که برای دفع کرم معده و دل به هم خوردگی ناشی از رطوبت و حرارت، باید برنج را بو داده و سرخ کنند اما در حدی که سیاه نشده و سرخ‌تیره شود، سپس ۴۰ الی ۶۰ گرم آن را در ۴۰ الی ۶۰ گرم آب خیسانده و بعد از ۱۰ تا ۱۲ ساعت صرف شود. برای درمان اسهال و قطع قاعدگی هم می‌توان برنج سفید را در آب خیسانده و آب صاف شده آن را مصرف کرد.

علاوه بر اینها، برای قطع کردن خون‌ریزی از سینه و اخلاط خونی سینه می‌توان برنج را با ساقه‌های زیرزمینی آن با مرغ ساییده و آن را با مقدار کم نبات سفید مخلوط و در آب خالص ساییده و سپس شیره آن را مصرف کرد.

گفته شده که مصرف آب جوشانده برنج برای روده و معده مفید بوده و در صورتی که آن را با همان مقدار شیر مخلوط و مصرف کنند، افزاینده تولید اسپرم هم خواهد بود. برای بند آوردن خون‌ریزی بینی، کشیدن کرد برنج به بینی توصیه شده است. همچنین از آرد برنج استفاده می‌شود به منظور تسکین و رفع قرمزی در ناحیه دستگاه تناسلی اطفال در صورتی که به علت آلوده شدن به ادرار تحریک شده باشد. حتی گفته می‌شود که برای جلا دادن جواهرآلات و پاک کردن چرک آن، می‌توان جواهر را در آب جوشانده برنج شست. در صورتی که آرد بسیار نرم برنج با آب به جواهر مالیده شود، آن را خشک کنند و سپس دوباره با آب بشویند، و این عمل را چند بار تکرار کنند، جواهر با جلا و بسیار صاف می‌شود.

آرد برنج بسیار کم چرب است بنابراین اگر به صورت استعمال خارجی و به عنوان گرد برای از بین بردن التهاب پوست و به تنهایی مصرف شود، چربی پوست را گرفته و باعث خشکی پوست می‌شود، بنابراین معمولاض آن را به صورت مخلوط شده با نشاسته و پودر تالک استفاده می‌کنند.

خواص برنج

بررسی جدیدترین تحقیقات پیرامون خواص برنج

برای درمان فشار خون بالا و اختلالات کلیویف حکیمان و دانشمندان از قدیم‌الایام از برنج استفاده می‌کرده‌اند. در جدیدترین تحقیقات هم مشخص شده است که در مقایسه با سایر مواد نشاسته‌ای مانند سیب‌زمینی، برنج ترکیب و ساخت کلسترول را درباره بیماران قند که وابسته به انسولین نیستند، کاهش داده و میزان انسولین خون و قند خون را متعادل می‌کند.

شواهد علمی بسیاری نشان می‌دهند که رژیم غذایی برنج در درمان فشار خون بالا در اختلالات کلوی بسیار مفید و کارساز است. این دقیقاً همان رژیمی است که دکتر والتر کمپنر از مرکز پزشکی دانشگاه دوک در دهۀ ۱۹۴۰ به بیماران خود توصیه می‌کرد. رژیم مذکور حداقل در اولین ماه دارای برنج بدون نمک و میوه‌ها است.

دکتر والتر کمپنر اذعان داشته است که: «من به درستی نمی‌دانم کدام ماده فعال موجود در برنج چنین اثری دارد اما تصور می‌کنم که کاهش فشار خون و رفع اختلالات کلیوی در برنج به این دلیل است که برنج برای محدود کردن مقدار سدیم در بدن موثر بوده و در عین حال در کم کردن وزن نیز اثرگذار است. » البته در هندوستان هم محققان دیگری این خاصیت برنج را تجربه کرده‌اند.

همچنین در تحقیق اخیری که انجام شده است، دیده شده از میان کسانی که برای کاهش وزن به رژیم برنج روی آورده بودند، آنهایی که مبتلا به بیماری سودا یا پزو ر یاریس بوده و سال‌های سال از صرف انواع دارو به هیچ نتیجه‌ای نرسیده‌اند، در هنگام رژیم برنج به بهبودی دست پیدا کرده‌اند.

 

برنج: یک عامل ضد تومور

برنج نقش موثری در به تاخیر انداختن رشد سرطان دارد زیرا مانند دیگر دانه‌ها، منعی غنی از مهارکننده‌های پروتئاز است. همچنین در آزمایشات حیوانی اثبات شده که سبوس برنج (هر چند کمتر از سبوس گندم) در کاهش خطر ابتلا به سرطان معده بسیار موثر است. دانشمندان ژاپنی در ساپور و بریوریس در سال ۱۹۸۱ مشاهده کردند که سه ماده ضد تومور موجود در سبوس برنج، سبب سرکوب تومورهای سفت در موش‌ها شدند.

همچنین دانشمندی آمریکایی که به مطالعه مصرف سرانه انواع مواد غذایی و اثر آنها در پیشگیری از بیماری‌ها اشتغال داشته، مشاهده کرده که میزان ابتلا به بیماری سرطان پروستات، کولون و پستان، در میان افرادی که رژیم غذایی‌شان اغلب شامل برنج همراه با حبوبات و ذرت شیرین است، به کمترین نرخ خود می‌رسد.

 

برنج به عنوان دارویی برای درمان اسهال

استفاده از جوشانده برنج در درمان اسهال کودکان، از قدیم‌الاایام مرسوم بوده است. برای اولین‌بار به منظور توصیه این مطلب، ۳۰۰۰ سال پیش به سانسکریت مظلبی نوشته شده که این مطلب هم‌اکنون مورد تایید و توجه انشمندان قرار گرفته است. به عنوان مثال «مرکز بین المللی تحقیقات پیرامون بیماری‌های مرتبط با اسهال» یک دوره کارآموزی در بنگلادش، برای مادران روستایی برگزار کرده و روش استفاده از آب جوشانده برنج و نمک طعام برای درمان اسهال را به ایشان آموزش می‌دهد.

این مرکز یک دستورالعمل ساده دارد: «ابتدا دو مشت برنج را در یک لیتر آب بجوشانید، یک قاشق ماست‌خوری نمک طعام به آن بیفزایید و متدرجاً بنوشید». گزارش‌های عمومی محققان و آزمایشات نشان می‌دهد که محلول جوشانده برنج و نمک، اسهال را در مدتی کوتاه تسکین داده، به جبران آب بدن کمک کرده، تخلیه از بدن را تنظیم کرده و در نهایت منجر به درمان اسهال می‌شود.

 

برنج به عنوان دارویی برای درمان سنگ کلیه

توصیه می‌شود کسانی که سنگ کلیه‌شان از جنس کلسیم است، به پیشنهاد زیر (که بر اساس تحقیقات جدید به دست آمده) توجه کنند:

محققان ژاپنی معتقدند که که مصرف روزی دوبار، ده‌گرم سبوس برنج نقش موثری در پیشگیری از سنگ کلیه‌های کلسیمی دارد. آزمایش این محققان به این صورت بوده که برای هفتاد نفر بیماری که همزمان خوراکی‌های غنی از کلسیم را مصرف می‌کرده‌اند، یک رژیم سبوس برنج را در نظر گرفته‌اند. تمامی داوطلبانی که ۳ ماه تا ۳ سال به رژیم سبوس ذکر شده پایبند بوده‌اند، با کاهش کلسیم در ادرار مواجه شده و تعداد کمتری سنگ کلیه کلسیمی داشته‌اند.

این محققان بیان کردند که سبوس برنج در درمان این مشکل، به اندازه داروهای شیمیایی ضد سنگ تاثیر داشته و هیچ عارضه جانبی هم به همراه نداشته است. ظاهراً دلیل این امر این است که ترکیبات فتیک اسید یا فیتات‌های موجود در سبوس برنج، سبب توقف جذب روده‌ای کلسیم ناخواسته شده و منجر به عدم ورود این ماده به ادرار و عدم تشکیل سنگ کلیه می‌گردد. خوب است بدانید که نشانه شروع تشکیل سنگ کلیه‌های کلسیمی، معمولاً وجود مقادیر غیرعادی و زیاد کلسیم در ادرار است که در اصطلاح فنی پزشکی، آن را (یپر کلسیوریا) می‌نامند.

چند نکته مهم:

  • مصرف سبوس برنج برای افرادی که بدن آنها نیازمند کلسیم است، ممانعت دارد.
  • برای اثرگذاری بیشتر جوشانده برنج در درمان اسهال، بهتر است که از دانه های طبیعی برنج قبل از این که قشر زرد رنگ دانه برنج زیرپوست گرفته شود یعنی از برنج قهوه‌ای استفاده شود.
  • برنج را باید در اندازه معتدل و فقط به عنوان بخش کمی از غذا مصرف نمایید. در این راستا پژوهشگران ژاپنی در سال ۱۹۸۱ با انجام مطالعاتی به این نتیجه رسیدند که خطر ابتلا به سرطان در افرادی که قسمت بیشتر غذای‌شان برنج است مانند کسانی که دچار افراط در مصرف ماهی نمک‌سود و خشک و سبزی‌های شور نظیر خیارشور هستند، بیشتر است.
  • پوست خشبی زردرنگ برنج که ساییده شده و بسیار نرم باشد، به عقیده حکیمان طب سنتی ایرانی می‌تواند ایجاد مسمومیت کند.

 

فواید مصرف برنج:

برنج سبب ازدیاد شیر مادر، کاهش ترشحات بدن، ضد عطش و افزاینده اسپرم است. از برنج برای درمان بیماری‌های مثانه، واریس، بی‌خوابی، زخم روده، فشار خون، تقویت کلیه، تقویت کبد، اضطراب، نقرس، اسهال صفراوی، اسهال خونی، زخم معده، سرماخوردگی، استفراغ، سوءهاضمه، گواتر و دل‌پیچه بهره می‌برند.

مضرات مصرف برنج:

  • افراط در مصرف سبوس برنج دارای اثرات سمی بوده، موجب افسردگی و سر درد شده و می‌تواند در زنان باردار حتی سبب سقط جنین شود.
  • افراط در مصرف برنج منجر به سستی و ضعف بدن، یبوست، اسیدی شدن خون، قولنج و جوش صورت می‌شود.
  • توصیه شده است این دسته از افراد در مصرف برنج محتاط باشند: کسانی که مبتلا به قند خون هستند، افراد مبتلا به یبوست، کسانی که دچار تب بوده، بیماران مبتلا به آسم و افراد مبتلا به کولیت.

مجله تندرستی گیاه سلامتی

منبع: beytoote.com

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن